Nowa wystawa w Żydowskim Muzeum Galicja
Wernisaż wystawy: 25.06.2025, godz. 17:30
Wystawa „Henryk Reiss musi przestać istnieć” przedstawia dramatyczną historię rodziny Reiss: Henryka, jego żony Łucji i ich córki Elżuni, którzy w czasach II wojny światowej i Holokaustu ukrywali swoją żydowską tożsamość.
W 1942 roku, w obliczu śmiertelnego zagrożenia, Reissowie podejmują decyzję o zakupie fałszywych dokumentów – tzw. „aryjskich papierów” – na nazwisko mieszkającej we Lwowie polskiej, chrześcijańskiej rodziny Darażów. Pod przybranym nazwiskiem uda im się dotrwać do końca wojny. Jednak spośród licznych krewnych i przyjaciół Łucji i Henryka nie ocaleje prawie nikt.
Wystawa została przygotowana w oparciu o spisywane w powojennych latach wspomnienia Henryka Reissa i rodzinną kolekcję bezcennych dokumentów. Na wystawie zostanie zaprezentowanych niemal 50 z nich, w tym jeden z najpełniejszych zachowanych zbiorów „aryjskich papierów” używanych przez konkretną rodzinę.
Czym były „aryjskie papiery”? Jak je zdobywano? Jak wyglądał proces przyjmowania fałszywej tożsamości i jakie miał konsekwencje? Co tak naprawdę oznaczało „życie na aryjskich papierach”? Czy posiadanie „aryjskich papierów” gwarantowało bezpieczeństwo? Te pytania są kluczowe dla zrozumienia losów rodziny Reissów i tysięcy Żydów, którzy zdecydowali się na zmianę tożsamości, aby ratować życie.
Na wystawie „Henryk Reiss musi przestać istnieć” pokazano także jak strategia przetrwania oparta na odgrywaniu roli innej osoby nieustannie ściera się z tym, co przypadkowe i niekontrolowalne. Od Krakowa, przez maleńki Oserdów do Lwowa, przez Warszawę do Skierniewic i Legionowa, z Beskidu Sądeckiego przez słowacki Preszów, po Budapeszt, Kadarkut i Taszár na Węgrzech – trzyosobowa rodzina Reissów nieustannie doświadczała dramatycznych, niebezpiecznych sytuacji i szczęśliwych zbiegów okoliczności. Ostatecznie to osoby, które Reissowie napotkali na swej drodze, miały decydujące znaczenie. Postawy tych ludzi rozciągały się od troski i przyjaźni po antysemickie uprzedzenia i otwartą wrogość. Ten aspekt przetrwania rodziny – kto im pomógł, kto udzielił schronienia, kto odwrócił wzrok, a kto ściągnął na nich śmiertelne zagrożenie – również mocno wybrzmiewa na wystawie.
Historia Reissów to opowieść o strachu i odwadze, o smutku i wytrwałości, o utracie i nadziei. Wystawa, mimo że dotyczy jednej rodziny, ukazuje szerszy kontekst i pozwala przyjrzeć się chronologii i geografii Zagłady. Narracja wykracza jednak poza okres II wojny światowej, rzucając światło na sytuację ocalałych w pierwszych powojennych latach – na dylematy i decyzje tych, którzy zdołali przetrwać.