Wystawy

Wszystkie artykuły
2019

Bożnice drewniane

W Polsce po II wojnie światowej nie zachowała się niemal żadna drewniana synagoga. Przetrwała jedynie fragmentaryczna dokumentacja tych niezwykłych, unikatowych w skali europejskiej obiektów – fotografie, rysunki architektoniczne i notatki. Prezentowane na wystawie fotografie pochodzą z kolekcji Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk i stanowią wycinek tego zbioru, związany z synagogami o ogromnej wartości historycznej, które znajdowały się na obecnym pograniczu polsko-litewsko-białoruskim.

Wykorzystanie drewna w budownictwie było na ziemiach polskich powszechne – było ono łatwo dostępne i tańsze niż kamień. Z drewna budowano domy i zabudowania gospodarcze na wsi i w mieście. Architektura drewniana kojarzona jest w potocznym rozumieniu raczej z uboższymi warstwami społeczeństwa, obszarami wiejskimi i małymi miastami, jednak z drewna wznoszono także dwory szlacheckie i inne obiekty służące wyższym sferom. Istotnym elementem wyjątkowo wyszukanej i pięknej architektury drewnianej na ziemiach polskich było budownictwo sakralne różnych wyznań – kościoły, cerkwie, zbory, meczety i synagogi. Budowano z lokalnych materiałów i stosowano funkcjonujące na danym terenie rozwiązania techniczne wykorzystując kunszt miejscowych rzemieślników.

Na prezentowanych na wystawie fotografiach zobaczyć można zarówno bryły synagog, jak i charakterystyczne detale – elementy zdobień. W obu przypadkach uwagę przykuwa niezwykłe bogactwo i piękno: doskonałe proporcje, unikatowe rozwiązania konstrukcyjne, misterne dekoracje. To, czego nie widzimy na czarno-białych fotografiach, to żywe, nasycone barwy polichromii, które szczelnie pokrywały ściany i sklepienia. Oprócz talentu architektów oraz kunsztu cieśli i snycerzy, o pięknie drewnianych synagog decydował talent malarzy ozdabiających te budynki wyszukanymi polichromiami o głęboko symbolicznym charakterze.

Fotografie prezentowane na wystawie pochodzą ze zbiorów Instytutu Sztuki Polskiej Akademiii Nauk. Wystawa została zrealizowana przez Białostocki Ośrodek Kultury/Centrum im. Ludwika Zamenhofa.